Programs 18-19

Programs 18-19

BEETHOVEN OPUS 130

Fundamental 2018-2019

 

Het seizoen 2018-2019 staat voor het Dudok Kwartet Amsterdam in het teken van Beethoven.

In 1825, het jaar waarin Nederland werd getroffen door een stormvloed en Hokusai zijn houtsnede Grote golf van Kanagawa maakte, deed Beethoven de wereld op zijn grondvesten schudden met zijn strijkkwartet opus 130. Jan Caeyers beschrijft het stuk in zijn biografie over Beethoven als “een monsterverhaal in zes afleveringen”. Het gewicht van de compositie ligt in de snelle en zeer complexe hoekdelen. Daar tussenin componeerde Beethoven vier goed in het oor liggende en overzichtelijke middendelen. De Cavatina, het zeer emotionele vijfde deel, vond Beethoven zelf de kroon op zijn werk; telkens als hij eraan dacht, sprongen de tranen hem in de ogen.

Maar dan: de Grosse Fuge! Een gigantische fuga van meer dan vijftien minuten, volgens Stravinsky “een absoluut hedendaags stuk dat altijd hedendaags zal blijven.” Het werk krijgt volgens deze opvatting in iedere tijd een nieuwe, relevante betekenis.

Het Dudok Kwartet Amsterdam dompelt zich een jaar lang onder in dit ongekende meesterwerk. In vier verschillende programma’s wordt het stuk gekoppeld aan twintigste- en eenentwintigste composities die de geest ademen van opus 130, maar ook oudere muziek die de basis legde voor Beethovens muziek.

Neem contact met ons op voor overleg over de beschikbaarheid van het Dudok Quartet Amsterdam via info@dudokquartet.com, of telefonisch via +31 618088881

 

Programma I Vernieuwende romantiek

  • L. van Beethoven – Strijkkwartet opus 18 nr. 1
  • T. Keuris – Strijkkwartet nr. 2 (1985)
  • L. van Beethoven – Strijkkwartet opus 130 (met alternatieve finale)

Zou je Tristan Keuris kunnen zien als de Nederlandse Beethoven? Zijn klankidioom is onmiskenbaar, zijn expressieve en kleurrijke stijl verbindt op een eigenzinnige manier het atonale met de tradities. Maar voor alles was Keuris ook een romanticus. Een vernieuwende romanticus wel te verstaan. Net als Beethoven, die al in zijn vroege kwartetten een heel eigen gezicht liet zien. Diens strijkkwartet opus 18 nr. 1 uit 1799 staat duidelijk in de traditie van Haydn en Mozart, maar laat tegelijkertijd een hoogstpersoonlijk geluid horen van een jonge hemelbestormer.

Programma II Klinkende sculpturen 

  • C. Gesualdo & J. Ockeghem – Madrigalen in een nieuwe bewerking voor strijkkwartet
  • I. Xenakis – Tetras (1984)
  • L. van Beethoven – Strijkkwartet opus 130 (met Grosse Fuge)

De Griekse componist en architect Iannis Xenakis was, net als Beethoven, gefascineerd door natuurgeweld en door de architectuur in de muziek. Als zesjarige hoorde hij Beethovens vijfde symfonie en schreef daarover dat hij er door geraakt werd als door een apocalyps. Zijn muziek wordt omschreven als ‘ruimtesymfoniek’, oftewel klankbeweging in de ruimte. Zijn strijkkwartet Tetras is grensverleggend op het gebied van klank en structuur. Het is hypermodern, maar doet soms plotseling denken aan stokoude muziek van Gesualdo en Ockeghem. Beethovens op. 130 vormt het hart van het programma, dat zo vier eeuwen muziek met elkaar verbindt.

Programma III Waanzinnige passie 

  • L. Janáček – Strijkkwartet nr. 1 Kreutzersonate
  • L. van Beethoven – Grosse Fuge op. 133
  • L. Janáček – Strijkkwartet nr. 2 Intieme Brieven
OF
  • D. Sjostakovitsj – Pianokwintet opus 57 m.m.v. Hannes Minnaar

Beethoven, Janáček en Sjostakovitsj: het zijn componisten bij wie je aan hun muziek direct kunt horen wat er in hun ziel omging. Drie intense, zeer emotionele persoonlijkheden bij wie de waanzin van het leven doorklinkt in hun composities. Janáček baseerde zijn eerste strijkkwartet, Kreutzersonate, op de gelijknamige novelle van Leo Tolstoj waarin Beethovens Kreutzersonate de hoofdpersoon tot waanzin drijft. Zijn tweede kwartet, Intieme Brieven, refereert aan een lange en innige briefwisseling tussen de componist en de getrouwde Kamila Stösslová, die maar liefst 38 jaar jonger was. Ook bij Beethoven klinkt een verhaal van een onbereikbare vrouw, die hij in een beroemd geworden brief zijn Unsterbliche Geliebte noemde. Janáčeks muziek vertoont een sterke verwantschap met die van Beethoven: kortademige frases, melodieën die plotseling worden afgebroken, extreme uitbarstingen.
Sjostakovitsj’ pianokwintet, gecomponeerd in 1940, wordt gezien als een van zijn beste stukken. Het stuk heeft zijn wortels in de klassieke traditie van Bach en Beethoven. Zo bestaan het eerste en tweede deel uit een grote prelude en fuga. Toch staat zijn muziek ook in het teken van de tijd en de omstandigheden waarin hij leefde: het communistische regime van de Sovjet-Unie. De angst en het geweld zijn hoorbaar én voelbaar in dit aangrijpende pianokwintet.

Programma IV Dudok & Vincent van Amsterdam

  • J.S. Bach – Orgelconcert BWV 1052 arr. voor accordeon en strijkkwartet
  • L. van Beethoven – Grosse Fuge opus 133
  • S. Goebaidoelina – Silenzio voor viool, cello en bayan
  • R. Wagner – Ouverture Tristan & Isolde arr. voor accordeon en strijkkwartet door Max Knigge (wereldpremière)

Bach componeerde zijn concert BWV 1052 waarschijnlijk eerst als vioolconcert, maar dit werk is bewaard gebleven in de versies voor klavecimbel of orgel en orkest. Het Dudok Kwartet Amsterdam geeft er samen met accordeonist Vincent van Amsterdam een eigen draai aan in hun dynamische versie voor strijkkwartet en accordeon.
In een bewerking van de ouverture uit Wagners Tristan und Isolde laten de musici horen hoe een strijkkwartet en een accordeon kunnen transformeren tot een heel symfonieorkest.
Als verbinding tussen deze twee uitersten in de muziekgeschiedenis speelt het Dudok Kwartet Amsterdam Beethovens Grosse Fuge.
Deze drie orkestrale werken worden in het avondprogramma geflankeerd door het verstilde Silenzio van Goebaidoelina. Muziek die de leegte opzoekt en de grote gebaren een spiegel voorzet.

Overig repertoire 2018-2019

  • J. Haydn – Strijkkwartetten uit de reeks opus 20 (selectie)
  • L. van Beethoven – Strijkkwartet opus 59 nr. 2 in E klein
  • L. van Beethoven – Strijkkwartet opus 132 in A klein
  • H. Pfitzner – Strijkkwartet op. 36 in Cis klein
  • S. Taneyev – Strijkkwintet in C op. 16